Dlaczego Mongołowie nie chorowali, choć jedli stare mięso, pili byle jaką wodę i żyli w warunkach, które dziś nazwalibyśmy katastrofą sanitarną?
To pytanie kompletnie rozjeżdża współczesne wyobrażenie o „zdrowiu publicznym”.
Czytam opisy wypraw Czyngis-chana i nie mogę nie zauważyć jednej rzeczy: ci ludzie funkcjonowali biologicznie na poziomie, o jakim większość współczesnych może tylko pomarzyć. Bez leków, bez antybiotyków, bez higieny. A jednak epidemie ich nie ruszały.
Mongołowie żyli razem z rodzinami, dziećmi i setkami tysięcy zwierząt. Idealne warunki na wybuch chorób — przynajmniej według dzisiejszej logiki. Ale epidemie pojawiały się u Europejczyków, nie u nich. Dlaczego?
Po pierwsze: żołądek.
Dieta składająca się głównie z mięsa i tłuszczu utrzymuje pH żołądka na poziomie 1–1,5. Tak niskie pH mają drapieżniki — i to właśnie dlatego potrafią jeść mięso surowe, nadpsute, a nawet wodę z bagna i nic im nie jest. W takim środowisku giną bakterie, pasożyty i grzyby. Współczesny człowiek, karmiony chlebem, mleczkami, cukrem i przekąskami, ma często pH 3–4, co według badań z American Journal of Gastroenterology już wystarcza, żeby większość patogenów przeszła dalej do jelit.
Po drugie: brak fermentacji w jelitach.
Najwięcej toksyn powstaje wtedy, kiedy w jelitach fermentują węglowodany — a Europa średniowieczna była na nich zbudowana. Zboża, piwo, chleb, kasza, piwnice z wilgocią i gryzoniami. To była fabryka patogenów. Mongołowie jedli głównie tłuszcz i mięso, które nie fermentują i nie karmią drobnoustrojów. Badania Stephena Phinney’a i Jeffa Voleka od lat pokazują, że dieta wysokotłuszczowa zmienia środowisko jelitowe tak, że większość typowych bakterii chorobotwórczych ma mniejszą szansę przetrwać.
Po trzecie: stres.
Ale nie stres cywilizacyjny. Ich stres był realny — zimno, głód, walka, długie przemarsze. To stres, który organizm potrafi rozładować. Z fizjologicznego punktu widzenia krótkotrwały stres fizyczny podnosi odporność, co potwierdzają publikacje w Journal of Applied Physiology. Współczesny stres to zupełnie inna historia — ciągła aktywacja osi HPA bez możliwości rozładowania. I to obniża odporność.
Po czwarte: środowisko, które teoretycznie powinno ich wykańczać.
Gigantyczne skupiska ludzi i zwierząt. Zero kanalizacji. Brud. Kurz. Zimno. Idealny scenariusz na epidemię. Ale klucz jest prosty: choroby nie powstają z brudu, tylko z braku odporności. A odporność jest pochodną diety, stresu, ruchu i elektrolitów.
Po piąte: sól.
W zapiskach z tamtych czasów często pojawia się informacja, że brak soli był większym problemem niż brak mięsa. I to ma logiczne uzasadnienie — sól reguluje przewodnictwo nerwowe, objętość krwi, skurcz mięśni i reakcje immunologiczne. Współczesne badania (m.in. Journal of Nutrition i European Journal of Clinical Nutrition) pokazują, że zbyt niskie spożycie sodu obniża odporność i obciążą układ nerwowy. Mongołowie jedli soli tyle, ile chcieli — bo mieli świadomość, że to podstawa przetrwania.
Po szóste: żyli zgodnie z tym, jak człowiek został biologicznie zaprojektowany.
Nie jedli 5 posiłków dziennie.
Nie mieli cukru.
Nie mieli siedzącego życia.
Mieli zimno, słońce, ruch, białko, tłuszcz i sól.
I to jest zestaw, który według badań antropologicznych (m.in. dr Loren Cordain, Eaton & Konner) utrzymuje organizm w stanie niskiego stanu zapalnego i wysokiej odporności.
To nie „higiena” sprawia, że ludzie dziś chorują.
To styl życia, dieta pełna węglowodanów, brak ruchu, niski poziom elektrolitów, chroniczny stres i osłabiona bariera żołądkowa.
Dlatego pytanie brzmi inaczej:
Jak to możliwe, że naród żyjący w warunkach, które my nazwalibyśmy piekłem sanitarnym, funkcjonował zdrowiej niż cywilizacja z lekarstwami, mydłami antybakteryjnymi, filtrami i lodówkami?
A odpowiedź jest brutalnie prosta:
bo ich biologia pracowała tak, jak powinna.
